Onlangs leerde ik iemand kennen die ik al vrij snel tot vriend kon bestempelen. Toen ik een berichtje via de telefoon van hem kreeg en zag dat ik hem nog niet in mijn contacten had staan typte ik zijn naam bij het telefoonnummer in: Foeke. Mijn smart Phone auto-correctie maakte er onmiddellijk FOEKEPOTTEN van. Ik lachte hardop. Wat is dat ook alweer, foekepotten? Weet jij het? Of heb je nog nooit van foekepotten gehoord? Ik zocht het voor je uit. Als ik over wentelteefjes kan schrijven dan kan dat zeker ook over foekepotten.

Eerst benaderde ik mijn ouders. Beide zijn begin 80. Mijn vader vertelde dat ze een oude auto dikwijls een foekepot noemden. Mijn moeder wist me te vertellen dat foekepotten een traditie is in Overijssel, de provincie waar zij beide geboren en woonachtig zijn. Wat deze traditie ook alweer precies inhoud kon ze me helaas niet vertellen.

Tijd voor mijn volgende informatiebron: het world wide web.  Ik raadpleegde allerlei sites voor de betekenis van het werkwoord foekepotten. Mijn ‘vrije’ samenvatting van al wat ik las deel ik met jou.

Wat is een foekepot?

Foekepot, muziekinstrument

oudste muziekinstrument

Een foekepot noemde men ook wel rommelpot en is het oudste volksmuziekinstrument van Nederland. Het instrument stamt uit de vroege Middeleeuwen. Men maakte een foekepot door over een aardewerken pot, of een blik met een rand, een vlies te spannen. Meestal was dit een varkensblaas.  Door het midden van dit vlies stak men een stokje en maakte dit vast. Dit stokje bestreek men met hars en na een dag of twee was de foekepot klaar. Meestal liepen basisschool kinderen rond met de foekepot en maakten hiermee geluid.

Hoe werkt een foekepot?
Met de duim en twee vingers strijkt men langs het stokje, dit levert een trilling op. Het vlies trilt mee, de pot fungeert als klankkast. Het effect: een karakteristiek geluid dat klinkt als: foeke, foeke, foeke. En voilà de basis van het woord foekepot dat zelfs een werkwoord kreeg als je het bespeelde: foekepotten. Precies het woord dat mijn smart Phone produceerde. Wat een oude wijsheid in een modern voorwerp.
Traditie
In sommige delen van Nederland gingen kinderen op oudejaarsavond met deze foekepot van deur toe deur. In andere delen was het bespelen van de foekepot toevertrouwd aan het Carnavalsfeest. Het geluid van de foekepot verzorgde de muzikale ondersteuning van het bijbehorende liedje:

Foekepotterij, foekepotterij,
geef mij een centje dan ga ik weer voorbij
ik heb geen geld om een broodje te kopen
daarom moet ik met de foekepot lopen
foekepotterij, foekepotterij
geef mij een centje dan ga ik weer voorbij

De beloning voor het zingen? Een snoepje of een centje. Net als met het feest van Sint Maarten op 11 november.

Braziliaans_muziekinstrumentIn andere landen bestaat ook een soort foekepot. In Noord-Duitsland en Denemarken kent men de rommelpot. In Brazilië is de foekepot, bekend onder de naam cuica, een veelgebruikt muziek instrument in de sambamuziek. Tijdens carnavalsfeesten in Brazilie wordt de cuica dan ook veel gebruikt. In Hongarije gebruikt men de foekepot als begeleiding in citera-orkesten en in Italië is het instrument bekend onder de naam cupa-cupa.

Als het goed is horen we de foekepot dus regelmatig in buitenlandse muziek. Zo, dat leek mij leuk genoeg om te weten en dus te delen. Heb jij het geluid van een foekepot wel eens gehoord? Of kinderen ermee horen zingen? Breng me op de hoogte, ik ben nieuwsgierig naar de verhalen erachter. Heb je al een keer de foekepot bespeeld? Dan heb je gefoekepot, het voltooid deelwoord van foekepotten. Wil je zelf een foekepot proberen te maken? Klik op de afbeelding hieronder. Veel foekepot-plezier!

Hoe_maak_ik_een_Foekepot?

 

© Petra Steffens | 584 woorden